डर / भय पर गीता के श्लोक
क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते।
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप।।2.3।।
klaibyaṁ mā sma gamaḥ pārtha naitat tvayyupapadyate
kṣhudraṁ hṛidaya-daurbalyaṁ tyaktvottiṣhṭha parantapa
अर्थ: हे पार्थ, कायरता के आगे मत झुको; यह तुम्हें शोभा नहीं देती। हृदय की इस छोटी-सी कमज़ोरी को झटककर उठ खड़े हो, हे शत्रुओं को तपाने वाले!
Meaning: Do not give in to unmanliness, O Partha; it does not suit you. Shake off this petty faint-heartedness and stand up, O scorcher of foes!
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः।
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत।।2.14।।
mātrā-sparśhās tu kaunteya śhītoṣhṇa-sukha-duḥkha-dāḥ
āgamāpāyino ’nityās tans-titikṣhasva bhārata
अर्थ: हे कुंती-पुत्र, इंद्रियों का विषयों से मिलना ही सर्दी-गर्मी और सुख-दुख देता है। ये आते-जाते रहते हैं, टिकते नहीं। हे भारत, इन्हें धीरज से सहो।
Meaning: The contacts of the senses with their objects, O son of Kunti, bring cold and heat, pleasure and pain. They come and go and do not last. Bear them patiently, O Bharata.
न जायते म्रियते वा कदाचि
न्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो
न हन्यते हन्यमाने शरीरे।।2.20।।
na jāyate mriyate vā kadāchin
nāyaṁ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ
ajo nityaḥ śhāśhvato ’yaṁ purāṇo
na hanyate hanyamāne śharīre
अर्थ: यह न कभी जन्म लेता है, न कभी मरता है। ऐसा भी नहीं कि यह होकर फिर न रहे। यह अजन्मा, नित्य, शाश्वत और पुरातन है। शरीर मारा जाने पर भी यह नहीं मारा जाता।
Meaning: It is never born, nor does it ever die; having come into being, it will never again cease to be. Unborn, eternal, everlasting and ancient, it is not killed when the body is killed.
नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते।
स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात्।।2.40।।
nehābhikrama-nāśho ’sti pratyavāyo na vidyate
svalpam apyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt
अर्थ: इस रास्ते में कोई कोशिश बेकार नहीं जाती, और कोई उलटा नुकसान भी नहीं होता। इस धर्म का थोड़ा-सा पालन भी बड़े डर से बचा लेता है।
Meaning: On this path no effort is wasted and no harm results. Even a little of this practice protects one from great fear.
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः।
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते।।2.56।।
duḥkheṣhv-anudvigna-manāḥ sukheṣhu vigata-spṛihaḥ
vīta-rāga-bhaya-krodhaḥ sthita-dhīr munir uchyate
अर्थ: जिसका मन दुख में नहीं घबराता, जिसे सुखों की लालसा नहीं, और जो राग, डर और गुस्से से मुक्त है, वह स्थिर बुद्धि वाला मुनि कहलाता है।
Meaning: One whose mind is not troubled in sorrow, who has no craving for pleasures, and who is free from attachment, fear and anger, is called a sage of steady wisdom.
श्री भगवानुवाच
पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते।
नहि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति।।6.40।।
śhrī bhagavān uvācha
pārtha naiveha nāmutra vināśhas tasya vidyate
na hi kalyāṇa-kṛit kaśhchid durgatiṁ tāta gachchhati
अर्थ: श्रीभगवान बोले: हे पार्थ, उसका न इस लोक में नाश होता है, न परलोक में। प्यारे मित्र, भला करने वाला कोई भी कभी बुरी गति को नहीं जाता।
Meaning: The Blessed Lord said: O Partha, there is no destruction for such a person, neither in this world nor in the next. No one who does good, My dear friend, ever comes to a bad end.
अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते।
तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम्।।9.22।।
ananyāśh chintayanto māṁ ye janāḥ paryupāsate
teṣhāṁ nityābhiyuktānāṁ yoga-kṣhemaṁ vahāmyaham
अर्थ: पर जो लोग किसी और का विचार किए बिना मेरा ही चिंतन करते हुए मेरी उपासना करते हैं, उन सदा मुझसे जुड़े रहने वालों को जो चाहिए वह मैं पहुँचाता हूँ, और जो उनके पास है उसकी रक्षा करता हूँ।
Meaning: But those who worship Me, thinking of no other, ever steadfast, I bring them what they lack and protect what they have.
मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि।
अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि।।18.58।।
mach-chittaḥ sarva-durgāṇi mat-prasādāt tariṣhyasi
atha chet tvam ahankārān na śhroṣhyasi vinaṅkṣhyasi
अर्थ: मुझमें मन लगाकर तुम मेरी कृपा से सारी कठिनाइयों को पार कर जाओगे। पर अगर अहंकार के कारण तुम मेरी बात नहीं सुनोगे, तो नष्ट हो जाओगे।
Meaning: With your mind fixed on Me, you will cross over all obstacles by My grace. But if, out of ego, you will not listen, you will perish.
सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज।
अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः।।18.66।।
sarva-dharmān parityajya mām ekaṁ śharaṇaṁ vraja
ahaṁ tvāṁ sarva-pāpebhyo mokṣhayiṣhyāmi mā śhuchaḥ
अर्थ: सारे धर्मों को छोड़कर केवल मेरी शरण में आ जाओ। मैं तुम्हें सारे पापों से छुड़ा दूँगा; शोक मत करो।
Meaning: Giving up all dharmas, take refuge in Me alone. I shall free you from all sins; do not grieve.
गहरे संकट में Tele-MANAS 14416 (24 घंटे, मुफ़्त) पर बात करें।
The Mystic Prragati